Populair middel tegen rugpijn gelinkt aan risico’s voor je brein
Een medicijn waar veel mensen met chronische lage rugpijn op vertrouwen, lijkt ook een keerzijde te hebben. Uit nieuw, grootschalig onderzoek komt naar voren dat langdurig gebruik van gabapentine samenhangt met een duidelijk hogere kans op dementie en andere vormen van cognitieve achteruitgang. Geen reden voor paniek, wel iets om serieus te nemen: vooral wie het middel langere tijd slikt, lijkt later vaker problemen met geheugen en denken te krijgen.
Zo gingen de onderzoekers te werk
Onderzoekers van Case Western Reserve University doken in gegevens uit 68 zorgsystemen in de VS. Ze zetten 26.414 volwassenen met aanhoudende lage rugpijn die gabapentine kregen tegenover een vergelijkbare groep met dezelfde klachten zonder gabapentine. In het tijdschrift Regional Anesthesia & Pain Medicine melden ze dat wie zes of meer recepten had, binnen tien jaar 29% vaker dementie en 85% vaker milde cognitieve stoornissen (MCI) kreeg vastgesteld.
Ook jongere volwassenen vielen op
Het waren niet alleen ouderen met een verhoogd risico. Bij 35- tot 49-jarigen was de kans op dementie ongeveer verdubbeld en op MCI grofweg verdrievoudigd bij gebruikers van gabapentine. In de groep 50 tot 64 jaar zagen onderzoekers vergelijkbare stijgingen. Alleen bij de 18- tot 34-jarigen was er geen statistisch significant verhoogd risico. Daarom pleiten de onderzoekers voor scherpere monitoring van volwassenen die gabapentine gebruiken, juist omdat effecten ook op jongere leeftijd zichtbaar lijken.
Hoe vaker voorgeschreven, hoe groter het risico
Zoals elk medicijn heeft gabapentine bekende bijwerkingen: duizeligheid, buitensporige vermoeidheid, vocht vasthouden met zwelling en een droge mond. Eerder werk koppelde het middel bovendien aan mogelijke ademhalingsproblemen. In deze studie kwam een duidelijk patroon naar voren: naarmate iemand het vaker kreeg voorgeschreven, namen de cognitieve risico’s toe. Bij twaalf of meer recepten lag de kans op dementie 40% hoger en op MCI 65% hoger. Deze verbanden bleven bestaan na correctie voor andere aandoeningen, demografische factoren en gelijktijdig gebruik van andere medicatie.
Wil dat zeggen dat gabapentine dementie veroorzaakt?
Nee, dat kun je hier niet hard stellen. Dit is observationeel onderzoek: het toont een sterke associatie, geen directe oorzaak-gevolgrelatie. De onderzoekers konden ook niet precies inzoomen op doseringen of exacte duur van gebruik. Toch is de dataset groot en sluit het resultaat aan bij groeiende zorgen over cognitieve bijwerkingen van dit middel. Kortom: een serieus signaal, al is aanvullend onderzoek nodig om het mechanisme en de causaliteit te ontrafelen.
Waarom gabapentine zo wijdverbreid is
Gabapentine kwam begin jaren negentig op de markt als middel tegen epilepsie en wordt sindsdien steeds vaker ingezet bij chronische pijn, zenuwpijn, pijn na gordelroos en het rustelozebenensyndroom. Belangrijke reden: het werd gezien als een veiliger alternatief voor opioïden. Bij rugpijn wordt het vaak langdurig voorgeschreven. Tegelijk bewegen veel patiënten minder, wat op zichzelf een risicofactor is voor cognitieve achteruitgang. In dit onderzoek vergeleken ze gabapentinegebruikers echter met mensen met vergelijkbare klachten, wat erop wijst dat beperkte mobiliteit het verband niet volledig verklaart.
Wat kun je doen als je het slikt
Geen paniek, wel alert blijven. Gebruik jij of iemand in je omgeving gabapentine tegen rugpijn, bespreek dan met je arts de mogelijke risico’s en denk mee over alternatieven. Overweeg periodieke controles van je cognitieve functies en voorkom onnodig langdurig gebruik. Gabapentine geldt nog steeds als veiliger dan sommige andere pijnstillers, maar bewust kiezen blijft belangrijk. De kern: er is een duidelijk verband gevonden tussen het voorschrijven van gabapentine en het optreden van dementie of cognitieve stoornissen binnen tien jaar. Omdat het middel zo breed wordt gebruikt, is dat iets om serieus te nemen en samen met je zorgverlener op te volgen.