Over één miljard euro extra belasting op vermogen is in Den Haag flink gevochten. Wie moet betalen? Waar komt het geld vandaan? En wat houdt iemand die werkt er uiteindelijk aan over? Terechte vragen. Maar leg naast dat miljard eens een andere rekening. Tussen 2020 en 2025 kwamen er in het Nederlandse openbaar bestuur ongeveer 84.000 medewerkers bij. Tegen de gemiddelde loonkosten van 2025 kost die extra bezetting naar schatting €7,5 miljard per jaar. Welke verbetering van de dienstverlening mag je als belastingbetaler voor dat bedrag verwachten?
De meeste mensen kwamen erbij op het gemeentehuis
De grootste groei zat bij de gemeenten. Daar werkten in 2020 ongeveer 159.300 mensen. Vijf jaar later waren dat er 199.200, een toename van bijna 40.000. Bij het Rijk kwamen er nog eens 35.200 medewerkers bij. Tel je ook de provincies, waterschappen en samenwerkingsverbanden van overheden mee, dan steeg het totaal van 365.400 naar 449.400 mensen. Een groei van 23 procent in vijf jaar.Wat betekent dat in euro’s? Neem de gemeenten. Als je rekening houdt met deeltijdwerk, groeide de bezetting daar met 39.015 voltijdbanen. De gemiddelde jaarlijkse loonkosten per voltijdbaan bedroegen in 2025 ongeveer €84.700. Alleen al de extra gemeentelijke bezetting komt daarmee uit op €3,31 miljard per jaar. Voor het Rijk levert dezelfde berekening €3,32 miljard op.Inclusief provincies en waterschappen staat de teller op €7,12 miljard. Voor de bijna 4.000 extra voltijdbanen bij samenwerkingsverbanden ontbreekt een afzonderlijke loonsom in de tabel van het ministerie. Reken je voor die groep met het gemeentelijke gemiddelde, dan kom je in totaal op €7,46 miljard per jaar. Dat is een raming van de bruto loonkosten van de extra bezetting. Waar een ambtenaar het werk van een ingehuurde kracht overnam, kan de overheid elders geld hebben bespaard.
Van de ‘miljonairsbelasting’ moet €404 miljoen nog worden ingevuld
Dan dat miljard waar D66, CDA, PRO en Volt elkaar op vonden. De Tweede Kamer stemde op 12 november in met het Belastingplan. Het pakket moet op termijn jaarlijks €1 miljard opleveren uit maatregelen rond vermogen. De nieuwe tarieven in box 3 zijn volgens de raming goed voor €218 miljoen daarvan. Voor €404 miljoen legt het voorstel een opdracht bij de staatssecretaris neer. Hoe die opbrengst precies wordt binnengehaald, moet nog worden uitgewerkt.De indieners willen met het pakket de belasting op inkomen in box 1 structureel met €879 miljoen verlichten. Voor iemand die daardoor meer van zijn loon overhoudt, heeft die verschuiving wel degelijk zin. Maar als antwoord op een steeds verder uitdijende overheid heeft de miljonairsbelasting nul zin. Je verandert wie de rekening betaalt. Je hebt daarmee nog geen formulier afgeschaft, geen dubbel uitgevoerde controle geschrapt en geen besluit genomen over hoeveel personeel een overheidsdienst nodig heeft.
Laat de belastingbetaler zien wat hij ervoor terugkrijgt
Wie een vergunning aanvraagt, heeft weinig aan de mededeling dat de gemeente meer mensen in dienst heeft. Die wil weten wanneer de verbouwing kan beginnen. Wie bezwaar maakt tegen een besluit, wil weten hoe lang het duurt voordat iemand zijn dossier leest. En als tien extra medewerkers een achterstand wegwerken die anders nog jaren was blijven liggen, dan heeft die gemeente een uitstekend verhaal. Vertel dat verhaal dan ook, mét de wachttijd vóór en na de uitbreiding.Dat is de vraag die in het belastingdebat thuishoort. Als partijen tot op de miljoen kunnen opschrijven wat een nieuwe belasting moet opleveren, waarom zou de burger dan genoegen nemen met alleen een personeelscijfer wanneer het over de uitgaven gaat? Zet bij de volgende begroting naast iedere grote personeelsuitbreiding hoeveel aanvragen sneller zijn afgehandeld, welke achterstand is weggewerkt of hoeveel externe inhuur is bespaard. Dan kan de belastingbetaler zelf beoordelen of die miljarden goed zijn besteed.Bronnen: Personeelscijfers openbaar bestuur, loonsommen en externe inhuur en stemmingsoverzicht Belastingplan 2027 met budgettaire tabel.
