Wat gebeurt er wanneer iemand officieel wordt geëxecuteerd, maar simpelweg niet overlijdt? Precies die uitzonderlijke situatie speelt zich momenteel af in de Amerikaanse staat Tennessee.
De 50-jarige Christa Pike kreeg tijdens haar executie twee doses pentobarbital toegediend. Het middel had een einde aan haar leven moeten maken, maar Pike bleef ademen en haar hart bleef kloppen.
Ze werd uiteindelijk met spoed naar het ziekenhuis gebracht.
Inmiddels is duidelijk geworden dat haar toestand ernstig is. Volgens haar advocaat is Pike sinds de mislukte executie niet meer bij bewustzijn geweest en wordt ze kunstmatig beademd. Het is nog onzeker in hoeverre ze zal herstellen.
Twee doses, maar Pike bleef leven
De executie vond plaats in de Riverbend Maximum Security Institution in Nashville.
Tennessee wilde Pike door middel van een dodelijke injectie executeren. Ze kreeg daarbij twee doses pentobarbital toegediend.
Maar er gebeurde iets wat vrijwel niemand had voorzien: Pike overleed niet.
Getuigen meldden dat ze bleef ademen en zelfs nog hoorbaar snurkte nadat het middel was toegediend. Haar advocaten sloegen alarm en vroegen om medische hulp.
Uiteindelijk werd ze buiten de gevangenis naar een ziekenhuis gebracht.
Ze leeft, maar haar toestand is ernstig
Dat Pike de executie heeft overleefd, betekent niet dat ze er zonder gevolgen vanaf is gekomen.
Volgens haar advocaat is ze sinds de executiepoging buiten bewustzijn en ligt ze aan een beademingsapparaat. Ook zouden haar armen gezwollen zijn en brandwonden en blaren vertonen.
Artsen proberen het toegediende middel uit haar lichaam te krijgen.
Of Pike volledig zal herstellen, is momenteel niet duidelijk.
Gouverneur grijpt direct in
De mislukte executie heeft ondertussen grote gevolgen voor Tennessee.
Gouverneur Bill Lee besloot alle andere executies in de staat voor de rest van het jaar stil te leggen. Ook moet er een uitgebreid onafhankelijk onderzoek komen naar wat er precies is misgegaan.
De autoriteiten houden vol dat het vastgestelde executieprotocol is gevolgd.
Juist dat maakt de situatie extra pijnlijk: wanneer alles volgens de regels zou zijn uitgevoerd, moet worden uitgezocht waarom het middel niet het beoogde resultaat had.
Haar doodstraf is niet automatisch verdwenen
Dan komt de misschien wel opvallendste vraag: ben je vrij van je doodstraf wanneer je een executie overleeft?
Zo simpel ligt het niet.
Het oorspronkelijke doodvonnis van Pike verdwijnt niet automatisch doordat de eerste executiepoging is mislukt. Juridisch blijft haar situatie daardoor bijzonder ingewikkeld.
Dat betekent echter evenmin dat Tennessee haar binnenkort simpelweg opnieuw kan executeren.
Haar advocaten zullen naar verwachting proberen te voorkomen dat er een tweede poging komt. Zij willen dat haar straf wordt omgezet in levenslange gevangenisstraf.
Kun je twee keer worden geëxecuteerd?
Een belangrijk juridisch argument kan zijn dat het uitvoeren van nóg een executie na wat Pike al heeft doorstaan neerkomt op een wrede en ongebruikelijke straf.
Het achtste amendement van de Amerikaanse grondwet verbiedt dergelijke straffen.
Of dat argument in het geval van Pike voldoende is om een tweede executiepoging definitief tegen te houden, staat nog niet vast.
Er zijn namelijk historische voorbeelden waarbij een veroordeelde een mislukte executie overleefde en later alsnog werd geëxecuteerd.
Willie Francis overleefde de elektrische stoel
Een van de bekendste voorbeelden is Willie Francis.
Hij werd in 1946 in Louisiana in de elektrische stoel gezet, maar de installatie werkte niet naar behoren. Francis overleefde de executiepoging.
Zijn advocaten probeerden vervolgens een tweede executie tegen te houden.
De zaak belandde uiteindelijk bij het Amerikaanse Hooggerechtshof, maar Francis kreeg geen gelijk. Een jaar later werd opnieuw geprobeerd hem te executeren. Die tweede poging overleefde hij niet.
Dat betekent echter niet automatisch dat hetzelfde bij Pike zal gebeuren. Haar zaak speelt tientallen jaren later, betreft een andere executiemethode en kent andere medische en juridische omstandigheden.
Nog een probleem: kan Pike ooit opnieuw terechtstaan voor executie?
Haar huidige medische toestand kan bovendien een belangrijke rol gaan spelen.
Omdat Pike buiten bewustzijn is en nog onduidelijk is of en hoe ze zal herstellen, kunnen er nieuwe juridische vragen ontstaan over haar gezondheid en mentale competentie.
Haar advocaat heeft inmiddels gepleit voor omzetting van haar doodstraf naar levenslange gevangenisstraf.
Daarmee kan een langdurige juridische strijd ontstaan voordat überhaupt gesproken kan worden over een nieuwe executiedatum.
Baas gevangeniswezen stapt op
De gevolgen van de mislukte executie worden ondertussen steeds groter.
Enkele dagen na de executiepoging werd bekend dat Frank Strada, de hoogste bestuurder van het gevangeniswezen in Tennessee, zijn functie neerlegt.
Tegelijkertijd laat gouverneur Bill Lee onderzoeken hoe de executie zo ernstig kon misgaan.
Voor Tennessee is het daarmee allang niet meer alleen de zaak van één terdoodveroordeelde. Ook het volledige executieprotocol van de staat ligt onder een vergrootglas.
Waarom zat Christa Pike in de dodencel?
Pike werd ter dood veroordeeld voor de moord op de 19-jarige Colleen Slemmer in 1995.
Pike was zelf achttien jaar oud toen het misdrijf werd gepleegd. De zaak kreeg in de Verenigde Staten veel aandacht vanwege het uitzonderlijk gewelddadige karakter ervan.
Ze werd in 1996 ter dood veroordeeld en bracht vervolgens ongeveer drie decennia in de dodencel door.
Voor de familie van Slemmer betekent de mislukte executie opnieuw onzekerheid na jarenlang wachten op de uitvoering van het vonnis.
Wat gebeurt er nu met Christa Pike?
Voorlopig draait alles om haar gezondheid.
Zolang Pike in kritieke toestand verkeert, lijkt een nieuwe executiepoging niet aan de orde. Tegelijkertijd is haar doodvonnis niet automatisch verdwenen.
Daarna kunnen verschillende partijen zich over haar lot gaan buigen: haar advocaten, de staat Tennessee, de gouverneur en mogelijk opnieuw verschillende rechtbanken.
Daarmee bevindt Pike zich in een uiterst uitzonderlijke positie: de staat begon met het uitvoeren van haar doodstraf, diende twee doses van het executiemiddel toe, maar de veroordeelde leeft nog.
Of Tennessee ooit nog een tweede poging mag en wil ondernemen, zal waarschijnlijk onderwerp worden van een zware juridische strijd.