Het is een discussie die telkens opnieuw oplaait zodra er ergens in Nederland een weg wordt geblokkeerd. Klimaatactivisten gaan de straat op, boeren trekken met trekkers richting een protest en binnen de kortste keren vliegen de verwijten over en weer.
De 75-jarige Johan heeft er inmiddels een uitgesproken mening over. Volgens hem wordt er namelijk met twee maten gemeten.
“Als Extinction Rebellion zich vastlijmt aan de straten is het geen probleem, maar als boeren protesteren is het ineens verschrikkelijk. Leg mij dat maar eens uit.”
En met die uitspraak raakt hij precies een gevoelige snaar.
“Waarom is het ene protest anders dan het andere?”
Johan zegt begrip te hebben voor mensen die demonstreren. Volgens hem hoort protesteren bij een democratisch land. Waar hij moeite mee heeft, is wat hij ziet als een verschil in reacties.
“Als klimaatactivisten een weg blokkeren, hoor je mensen zeggen dat demonstreren een grondrecht is”, zegt hij. “Maar zodra boeren met trekkers ergens gaan staan, hoor je ineens dat iedereen gewoon naar zijn werk moet kunnen.”
Voor Johan wringt daar iets.
Hij vraagt zich af waarom de ene blokkade door sommige mensen wordt gezien als noodzakelijk protest, terwijl een andere blokkade direct op veel weerstand kan rekenen.
Extinction Rebellion zorgt regelmatig voor discussie
Extinction Rebellion is bekend geworden door opvallende klimaatacties. Daarbij worden soms wegen of andere locaties geblokkeerd en gebruiken sommige demonstranten methoden waarmee ze niet eenvoudig van hun plek kunnen worden verwijderd.
Voorstanders wijzen erop dat zulke acties bedoeld zijn om aandacht te vragen voor klimaatverandering en vinden dat gewone demonstraties onvoldoende aandacht opleveren.
Tegenstanders zien het heel anders.
Zij vinden dat het blokkeren van wegen juist gewone burgers raakt die niets met het conflict te maken hebben.
En precies daar begint volgens Johan de discussie interessant te worden.
“Dan moet je bij boeren hetzelfde zeggen”
Want ook boeren hebben de afgelopen jaren regelmatig gekozen voor acties die moeilijk te negeren waren. Trekkers verschenen op wegen en bij overheidsgebouwen en protesten veroorzaakten soms flinke hinder.
Dat leidde tot stevige kritiek.
Johan vindt dat op zichzelf niet vreemd. Wie overlast veroorzaakt, kan volgens hem verwachten dat mensen daar boos over worden.
Maar dan moet die redenering volgens hem wel consequent worden toegepast.
“Als je vindt dat boeren geen weg mogen blokkeren omdat andere mensen daar last van hebben, prima”, zegt hij. “Maar zeg dan hetzelfde wanneer klimaatactivisten dat doen.”
Sociale media maken het verschil nog groter
Wie online naar discussies over demonstraties kijkt, ziet al snel twee compleet verschillende kampen ontstaan.
Onder berichten over boerenprotesten verschijnen reacties van mensen die vinden dat boeren eindelijk voor zichzelf opkomen. Anderen zijn juist woedend over trekkers, blokkades en de gevolgen voor andere weggebruikers.
Bij klimaatacties zie je bijna het spiegelbeeld.
De ene groep noemt de demonstranten dapper omdat ze bereid zijn ver te gaan voor hun overtuigingen. Een andere groep vraagt zich af waarom automobilisten en andere voorbijgangers daar de dupe van moeten worden.
En vervolgens begint het bekende verwijt: meten met twee maten.
Maar zijn de situaties wel hetzelfde?
Dat is tegelijkertijd de vraag die het debat zo fel maakt.
Niet ieder protest verloopt hetzelfde. De locatie, duur, omvang, eventuele risico’s en manier waarop actie wordt gevoerd kunnen sterk verschillen. Ook de reactie van politie en autoriteiten kan daardoor per demonstratie anders uitpakken.
Toch gaat het Johan vooral om het principe.
Wanneer je accepteert dat burgerlijke ongehoorzaamheid soms bij protesteren hoort, moet je volgens hem niet plotseling een compleet andere houding aannemen omdat je het toevallig niet eens bent met de boodschap van de demonstranten.
En andersom geldt hetzelfde: wie vindt dat wegen onder geen enkele omstandigheid geblokkeerd mogen worden, zou dat volgens hem óók moeten zeggen wanneer hij het doel van de actie wél sympathiek vindt.
“Het gaat blijkbaar vooral om wie er protesteert”
Daar zit voor Johan uiteindelijk de grootste ergernis.
Hij heeft het gevoel dat veel Nederlanders eerst kijken wie er demonstreert en daarna pas bepalen wat ze van de gebruikte actiemethode vinden.
Ben je het eens met de demonstranten? Dan wordt een blokkade sneller gezien als noodzakelijk.
Ben je het oneens met hun boodschap? Dan wordt precies dezelfde soort overlast ineens onacceptabel.
“Daar kan ik gewoon slecht tegen”, zegt Johan. “Je hoeft het helemaal niet met die boeren eens te zijn. Je hoeft het ook niet met Extinction Rebellion eens te zijn. Maar dezelfde regels zouden toch voor iedereen moeten gelden?”
Protesteren zonder overlast bestaat bijna niet
Daarmee komt ook een lastige vraag naar boven: hoeveel hinder mag een demonstratie eigenlijk veroorzaken?
Een protest dat niemand ziet of merkt, zal waarschijnlijk weinig aandacht krijgen. Juist daarom kiezen actiegroepen soms bewust voor locaties waar hun aanwezigheid onmogelijk te negeren is.
Maar zodra een protest het dagelijkse leven van andere mensen raakt, neemt de irritatie toe.
Een automobilist die urenlang vaststaat, zal waarschijnlijk minder geïnteresseerd zijn in de boodschap achter de blokkade. Hetzelfde geldt voor ondernemers, werknemers of omwonenden die door een actie worden gehinderd.
En dan maakt het misschien weinig uit of er een tractor of een klimaatactivist voor je staat.
Johan krijgt zowel bijval als kritiek
Zijn uitspraak zal waarschijnlijk genoeg mensen aanspreken. Vooral Nederlanders die vinden dat boeren de afgelopen jaren te hard zijn aangepakt, zullen zijn vergelijking herkennen.
Maar er zullen net zo goed mensen zijn die Johan te kort door de bocht vinden.
Zij zullen erop wijzen dat je demonstraties niet simpelweg één op één kunt vergelijken en dat omstandigheden en gedragingen tijdens een actie verschil maken.
Precies daarom is het zo’n onderwerp waar mensen eindeloos over kunnen discussiëren.
Eén vraag blijft overeind
Johan verwacht niet dat iedereen het met hem eens wordt. Daar gaat het hem naar eigen zeggen ook niet om.
Hij wil vooral dat mensen zichzelf één simpele vraag stellen:
Vind je een bepaalde manier van demonstreren écht verkeerd, of vind je hem vooral verkeerd wanneer de andere kant het doet?
Want daar zit volgens hem de werkelijke dubbele standaard.
En zijn conclusie is duidelijk:
“Of boeren nou de weg blokkeren of Extinction Rebellion: als iets niet mag, moet het voor iedereen niet mogen. Zo ingewikkeld kan het toch niet zijn?”