Opvallend signaal rond een bekend vaccin
Er is nieuw onderzoek opgedoken dat je wenkbrauwen doet fronsen: het AstraZeneca-vaccin lijkt mogelijk minder bescherming te geven tegen het coronavirus dan gedacht. Niet omdat het helemaal niets doet, maar omdat het in de neus – de plek waar het virus vaak als eerste binnenkomt – minder vaak beschermende antilichamen opwekt. Juist die lokale antistoffen vormen een belangrijke eerste verdedigingslinie.
De resultaten roepen vragen op over hoe goed dit vaccin besmetting en verdere verspreiding van Covid-19 voorkomt, zeker als je het naast andere vaccins legt, zoals dat van Pfizer. Het draait daarbij niet alleen om aantallen, maar vooral om waar in je lichaam de afweer actief is en hoe effectief die daar werkt.
Wat doen antilichamen in je neus?
Meestal komt het virus binnen via je bovenste luchtwegen. Als er in je neusslijmvlies al neutraliserende antistoffen klaarstaan, kunnen die het virus meteen afremmen. Ze blokkeren de binding van de spike-eiwitten aan je cellen, waardoor het virus zich lastiger kan vermenigvuldigen en jij minder kans hebt om besmet te raken of het door te geven.
Het onderzoek laat een duidelijk verschil tussen vaccins zien. Bij mensen die Pfizer kregen, werd bij 96 procent antilichaamactiviteit in de neus aangetroffen. Bij AstraZeneca ging het om 59 procent. Met andere woorden: Pfizer zet bij een veel groter deel van de gevaccineerden die cruciale lokale barrière in gang.
Het gaat niet alleen om hoeveelheid, maar ook om kracht
De onderzoekers keken niet alleen of er antilichamen aanwezig waren, maar ook hoe goed ze het virus konden neutraliseren. Ook daar scoorde Pfizer beter. De antistoffen in het neusslijmvlies na Pfizer neutraliseerden het spike-eiwit doeltreffender dan die na AstraZeneca. Het verschil zit dus zowel in de aanwezigheid als in de kwaliteit van de lokale afweer.
Opvallend detail: een eerdere corona-infectie gaf in dit onderzoek geen meetbaar voordeel voor die neusrespons na vaccinatie. Met andere woorden, ook als je al eens corona hebt gehad, leidt dat niet automatisch tot een sterkere aanmaak van neusantilichamen na je prik. Het soort vaccin lijkt hier zwaarder mee te wegen dan je infectieverleden.
Wat betekent dit voor besmetting en doorgeven?
Als je in de neus minder of zwakkere antilichamen hebt, is de kans groter dat het virus toch binnenkomt en zich even kan vermenigvuldigen. Dat kan effect hebben op het risico om na vaccinatie alsnog besmet te raken en mogelijk ook op overdraagbaarheid. Dat betekent niet dat AstraZeneca geen bescherming biedt – vaccins beschermen vooral goed tegen ernstige ziekte – maar het verschil in lokale afweer kan helpen verklaren waarom sommige mensen na vaccinatie nog steeds geïnfecteerd raken.
Waarom blijven kijken naar neusafweer belangrijk is
Deze uitkomsten laten zien hoe belangrijk het is om niet alleen in het bloed te meten, maar juist ook op de plek waar het virus binnenkomt. De aanwezigheid en de kracht van antilichamen in je neus zeggen veel over de kans op infectie en transmissie. Meer onderzoek is nodig om te snappen hoe verschillende vaccins die lokale verdediging aanzetten en hoe dat zich verhoudt tot nieuwe varianten die blijven verschijnen.
Daarnaast is het nuttig om te bekijken hoe lang die neusantilichamen blijven, wat boosters doen en of combinaties van vaccins andere resultaten opleveren. Hoe beter we dat in kaart brengen, hoe scherper we de totale bescherming van vaccins kunnen beoordelen.
Wat kun je ondertussen zelf doen?
Tot er meer duidelijkheid is, is het slim om rekening te houden met de mogelijke beperkingen van sommige vaccins. Volg de adviezen van gezondheidsautoriteiten, zeker in periodes waarin het virus veel rondgaat. Blijf op de hoogte van nieuwe inzichten en aanbevelingen, en stel je vragen aan je huisarts of de GGD als je twijfelt. Door goede informatie te delen en elkaar alert te houden, verklein je de kans op verspreiding en help je jezelf en de mensen om je heen beter te beschermen.