Uitgeprocedeerde asielzoekers die niet terug kunnen naar hun eigen land, worden mogelijk vanaf 2027 naar Rwanda gebracht. Nederland werkt daarvoor samen met Duitsland, Oostenrijk, Denemarken en Griekenland aan een zogenoemde terugkeerhub in het Oost-Afrikaanse land. Het is een opvallende stap in het Nederlandse migratiebeleid. Maar of het plan echt van de grond komt, is nog verre van zeker.
Handtekening begin volgend jaar
Minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen was maandag namens Nederland aanwezig bij een migratieconferentie in Wenen. Daar spraken de vijf landen af dat ze begin 2027 een gezamenlijke verklaring met Rwanda willen ondertekenen. Nederland sluit daarnaast mogelijk nog een eigen overeenkomst met het land.
De afspraken moeten nog verder worden uitgewerkt. Het kabinet houdt er bovendien rekening mee dat er rechtszaken tegen het plan worden aangespannen. Dat is niet zonder reden: plannen om migranten naar een ander land over te brengen, belanden in Europa vaak bij de rechter.
Om wie gaat het?
De terugkeerhub is bedoeld voor een specifieke groep: mensen die de asielprocedure helemaal hebben doorlopen, geen verblijfsrecht krijgen en van wie terugkeer naar het land van herkomst niet lukt. Bijvoorbeeld omdat hun eigen land niet meewerkt aan de terugkeer. Die groep blijft nu vaak in Nederland, zonder verblijfsvergunning maar ook zonder uitzicht op vertrek.
In de eerste fase gaat het alleen om alleenstaande mannen. Nederland kijkt daarbij vooral naar mensen uit landen in de regio rond Rwanda.
Het begint klein. Volgens berichtgeving van het ANP gaat het in eerste instantie om hooguit enkele tientallen mensen uit de vijf landen samen. Het kabinet ziet die eerste stap als proef: werkt deze manier van terugsturen in de praktijk? Pas als dat zo is, kan de aanpak worden uitgebreid.
Open opvang met verblijfsrecht
Volgens de Rijksoverheid wordt het geen gesloten kamp, maar een open opvangvoorziening. Wie naar Rwanda wordt overgebracht, krijgt daar verblijfsrecht en toegang tot onderwijs, werk, gezondheidszorg en rechtsbescherming. Terugkeren naar het eigen land blijft mogelijk.
De vijf landen betalen de kosten samen. Hoeveel het centrum gaat kosten en waar het precies komt, is nog niet bekend. Dat zal voor veel critici een belangrijke vraag worden: wat kost het per persoon, en levert het genoeg op?

Niet het eerste Rwanda-plan
Rwanda is in Europa geen onbekende naam als het om migratie gaat. Het Verenigd Koninkrijk sloot in 2022 een deal om asielzoekers naar het land over te brengen. Dat plan liep vast op rechtszaken: in 2023 oordeelde het Britse Hooggerechtshof dat het onrechtmatig was. In 2024 schrapte de nieuwe Britse regering het plan, zonder dat er gedwongen vluchten waren vertrokken.
Het nieuwe plan is anders van opzet. Het Britse plan ging over mensen die nog asiel aanvroegen. De terugkeerhub is alleen bedoeld voor mensen bij wie de asielprocedure al is afgerond en die het land moeten verlaten. Op Europees niveau wordt al langer gesproken over zulke terugkeerhubs buiten de EU.
Kritiek van hulporganisaties
Niet iedereen is enthousiast. Onder meer Amnesty International en Save the Children maken zich zorgen over hoe migranten in Rwanda behandeld zullen worden. Volgens de NOS moet per persoon worden beoordeeld of zijn veiligheid daar gegarandeerd is.
Voor het kabinet wordt de komende maanden dus cruciaal. Lukt het om de afspraken met Rwanda rond te krijgen en houden ze stand bij de rechter, dan kunnen de eerste mensen in 2027 vertrekken. Lukt dat niet, dan gaat dit plan mogelijk dezelfde weg als zijn Britse voorganger.
