Op de beelden staat de Bossche FVD-fractievoorzitter Ramon van Asch met zijn zoontje bij een vechtkooi. Hoe kwam hij daar terecht? Die vraag drong zich op na de Zembla-documentaire De neonazi-files. Maar ook de keuze van de redactie voor Willem Wagenaar als deskundige kreeg kritiek. De onderzoeker van de Anne Frank Stichting werd in 1987 veroordeeld voor zijn betrokkenheid bij een gewelddadige actie tegen een politieke bijeenkomst in Kedichem. Een van de aanwezigen verloor daarbij een been.
Met zijn zoontje langs de vechtkooi
Voor de documentaire, die op 18 november verscheen, werkten de journalisten van Zembla samen met het Vlaamse programma Pano. Via een infiltrant kregen ze toegang tot besloten chatgroepen en uren aan beeldmateriaal. Daarmee achterhaalden ze de locaties van drie vechttoernooien op het Nederlandse platteland. De opnamen laten zien hoe deelnemers elkaar in een kooi bevechten. Ook is te zien hoe aanwezigen de Hitlergroet brengen. Een van de groepen rond de toernooien is Active Club Dietsland.
Van Asch gaf na de uitzending zijn eigen lezing van de gebeurtenissen. Een kennis had hem uitgenodigd voor een evenement in juni. Wat daar precies zou gebeuren, wist hij naar eigen zeggen vooraf niet. Dat hij zijn zoontje meenam, voerde hij aan als illustratie van hoe weinig hij vermoedde. Pas toen enkele bezoekers een masker opzetten en een scheidsrechter een gevecht aankondigde, kreeg hij door wat voor bijeenkomst het was. Volgens Van Asch vertrok hij vrijwel direct na het begin van de wedstrijd.
De politieke gevolgen waren er binnen enkele uren. Op verzoek van het partijbestuur gaf Van Asch zijn zetel in de gemeenteraad van Den Bosch op. Hij verklaarde dat hij iedere schijn van betrokkenheid wilde wegnemen. Uiteindelijk meldde FVD dat de partij zes leden had geroyeerd. Ook minister van Justitie David van Weel reageerde. Hij vond dat de partij moest uitleggen waarom leden bij zulke bijeenkomsten opdoken.

Waarom de naam Willem Wagenaar discussie oproept
Een van de mensen die Zembla in de uitzending aan het woord liet, was Willem Wagenaar. Als onderzoeker van de Anne Frank Stichting houdt hij zich bezig met rechts-extremisme. Critici van de documentaire wezen op een episode uit zijn eigen verleden. In 1987 kreeg Wagenaar een gevangenisstraf vanwege zijn betrokkenheid bij de actie in Kedichem, een jaar eerder. Juist in een uitzending over politiek extremisme hadden kijkers die achtergrond volgens hen moeten horen.
Wat gebeurde er destijds? Op zaterdag 29 maart 1986 kwamen leden van de Centrumpartij en de Centrumdemocraten bijeen in hotel Cosmopolite. De twee partijen lagen met elkaar overhoop en wilden in het Zuid-Hollandse dorp over verzoening praten. Tegenstanders kwamen naar het hotel om de bijeenkomst te verstoren. Activisten gebruikten geweld en in het pand brak brand uit. Voor de mensen binnen veranderde een politieke vergadering in een vluchtpoging.
Wil Schuurman, de toenmalige secretaresse en latere echtgenote van politicus Hans Janmaat, probeerde via een raam te ontkomen. Ze raakte zo ernstig gewond dat een van haar benen moest worden geamputeerd. Ook voor de familie van de hoteleigenaar kreeg de brand een tragisch vervolg. Twee maanden later kwam de eigenaar om het leven bij het opruimen van de resten van zijn hotel.
Verschillende actievoerders kregen een gevangenisstraf. Een belangrijk detail uit de strafzaak is dat het gerechtelijk laboratorium niet kon vaststellen hoe de brand precies was ontstaan. Het Openbaar Ministerie kon de verdachten daardoor geen opzettelijke brandstichting ten laste leggen. Wagenaar persoonlijk aanwijzen als degene die het vuur veroorzaakte, gaat dus verder dan wat uit het onderzoek blijkt.
Had Zembla die achtergrond moeten noemen?
Voor de Anne Frank Stichting was de veroordeling al jaren bekend. De stichting liet in 2017 tegenover het Financieele Dagblad weten dat zij ervan op de hoogte was en achter Wagenaar stond. Ook vanuit FVD waren toen al vragen gesteld over zijn verleden, nadat hij in een ander artikel als deskundige was opgevoerd. De discussie laait nu opnieuw op door het onderwerp waarover Zembla hem liet spreken.
Daar zit de kern van het verwijt aan de redactie. Zembla onderzocht wie er langs een vechtkooi stonden, welke contacten zij hadden en wat hun aanwezigheid betekende. Critici vragen waarom kijkers bij Wagenaar minder achtergrond kregen, terwijl hij zelf betrokken was bij een actie waarbij politieke tegenstanders gewond raakten. Eén zin over Kedichem had kijkers de gelegenheid gegeven zijn geschiedenis mee te wegen. Dat is een concrete journalistieke vraag, ook voor wie vindt dat FVD terecht uitleg moest geven over de mensen die op de beelden te zien waren.
