De samenwerking tussen VVD, D66 en CDA staat zwaar onder druk na een belastingakkoord met oppositiepartijen PRO en Volt. VVD-leider Dilan Yesilgöz voelt zich overvallen en verlangt een fundamentele verandering in de manier waarop de coalitie samenwerkt. Donderdag 12 november volgt een belangrijk debat met premier Rob Jetten, waarna de stemmingen over het Belastingplan op de agenda staan.
Een kabinetsval is woensdagavond nog niet aangekondigd. Wel maakt de reactie van Yesilgöz duidelijk dat het conflict verder gaat dan onenigheid over een belastingmaatregel. Voor de VVD staat ook het vertrouwen in de twee coalitiepartners ter discussie.
Belastingdeal zet verhoudingen op scherp
D66 en CDA bereikten woensdag overeenstemming met PRO en Volt over een aangepaste versie van hun belastingvoorstel. De partijen willen meer belasting ophalen bij vermogenden en de belasting op werk verlagen. Het pakket bevat maatregelen die samen ongeveer een miljard euro moeten opleveren. Voor verlaging van het laagste tarief in box 1 is circa 900 miljoen euro voorzien.
Het compromis is kleiner dan de eerdere variant, waarin het om een verschuiving van anderhalf miljard euro ging. Die oorspronkelijke versie was voor de VVD onacceptabel. De partij stelde toen al dat de plannen botsten met gemaakte coalitieafspraken.
Dat er nu een afgezwakt voorstel ligt, heeft de bezwaren bij de liberalen niet weggenomen. De vraag is daarmee niet alleen of de vier onderhandelende partijen een meerderheid voor hun wijziging kunnen vinden. Het gaat ook om de politieke prijs die de samenwerking met PRO en Volt binnen de coalitie krijgt.
VVD en CDA spreken elkaar tegen
Een belangrijk onderdeel van de ruzie is de manier waarop de onderhandelingen zijn verlopen. Volgens CDA-leider Henri Bontenbal is de VVD op verschillende momenten geïnformeerd. Yesilgöz bestrijdt dat haar partij op een behoorlijke manier bij de uiteindelijke afspraken is betrokken.
De twee lezingen lopen daarmee uiteen. Vaststellen dat de ene partij bewust heeft gelogen, gaat verder dan wat uit die tegenstrijdige verklaringen kan worden afgeleid. Wel is duidelijk dat de communicatie zelf inmiddels onderdeel is geworden van het conflict.
Na urenlang intern overleg trok Yesilgöz woensdagavond nog niet de stekker uit de samenwerking. Ze waarschuwde wel dat de VVD zich op haar positie moet beraden als D66 en CDA het voorstel daadwerkelijk steunen. Wat een door haar verlangde reset precies moet inhouden, werkte zij niet concreet uit. Ze verwees daarbij ook naar de rol van premier Jetten.
Meerderheid vinden was al langer lastig
De botsing komt na weken van onderhandelingen over het Belastingplan voor 2027. Het minderheidskabinet kan zijn voorstellen niet zonder steun van oppositiepartijen door beide Kamers krijgen. In de eerdere debatten werd daarom gesproken over verschillende routes om voldoende stemmen te verzamelen.
Volgens het officiële verslag van de Tweede Kamer waren er gesprekken met onder meer PRO en Volt, maar ook met JA21, SGP en BBB. Daarnaast werd overlegd met ChristenUnie, 50PLUS en de Groep Markuszower. Steun in de Tweede Kamer betekent daarbij niet automatisch dat ook de Eerste Kamer instemt.
Premier Jetten wees op 6 november al op het spanningsveld. Coalitiefracties hebben hun eigen grenzen en onderlinge afspraken, maar moeten tegelijkertijd zaken doen met de oppositie. Hij benadrukte toen ook dat de partijen elkaar niet moesten verrassen. Juist over dat laatste verschillen VVD en CDA nu van mening.
Donderdag volgen debat en stemmingen
Het debat met Jetten staat donderdag om 10.15 uur gepland. Daarna moeten de Kamerleden zich uitspreken over de wijzigingen en het Belastingplan als geheel. Dat zijn afzonderlijke beslissingen: een partij kan tegen een amendement stemmen en uiteindelijk toch instemmen met het volledige pakket.
Die mogelijkheid is relevant voor de VVD, maar neemt de vertrouwenskwestie niet vanzelf weg. Een fiscale uitweg en herstel van de politieke samenwerking zijn twee verschillende opgaven.
De uitkomst staat nog niet vast. Donderdag moet duidelijk worden of de coalitiepartijen voldoende ruimte zien om verder te gaan en welke belastingmaatregelen daadwerkelijk steun krijgen. Tot dat moment is er een ernstig conflict binnen de coalitie, maar geen bevestigde kabinetsval.