Donald Trump heeft op verschillende manieren gereageerd op de tegenvallende uitslag van de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen. Eerst benadrukte hij dat zijn eigen naam niet op het stembiljet stond. Daarna sprak hij over samenwerking met de Democraten, maar ook over het tegenhouden van hun plannen. Daarmee laat de president zien hoe hij zich wil opstellen nu de machtsverhoudingen in Washington veranderen.Volgens de berichtgeving van de NOS op woensdagochtend 4 november verliezen de Republikeinen hun meerderheid in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat. Nog niet alle afzonderlijke verkiezingsuitslagen zijn binnen. De politieke richting is volgens die berichtgeving wel duidelijk: de Democraten krijgen veel meer invloed op het werk van de president.
Een reactie waarin Trump zichzelf centraal stelt
In een bericht op sociale media stelde Trump dat zijn partij met grote voorsprong zou hebben gewonnen als hij zelf kandidaat was geweest. Het ANP berichtte over die uitspraak. De president had tijdens de campagne wel actief steun uitgesproken voor Republikeinse kandidaten, maar werd bij deze verkiezingen zelf niet opnieuw gekozen.Zijn bewering gaat over een denkbeeldige uitslag. Er is immers geen verkiezingsresultaat waarin kiezers op dezelfde dag ook over een nieuwe presidentstermijn voor Trump stemden. De boodschap laat vooral zien hoe hij de nederlaag presenteert: hij maakt onderscheid tussen de resultaten van zijn partijgenoten en zijn eigen aantrekkingskracht op kiezers.
Ook ruimte voor overleg, volgens de president
Naast die defensieve reactie liet Trump weten dat hij bereid is de verkiezingsresultaten te accepteren. Reuters meldde dat op basis van een gesprek met The New York Times. In die berichtgeving zei hij ook te verwachten dat samenwerking met de Democraten mogelijk is en dat beide partijen afspraken zouden kunnen maken.Dat klinkt als een opening, maar er staan nog geen concrete gezamenlijke plannen tegenover. Bereidheid tot overleg zegt op zichzelf weinig over de onderwerpen waarop partijen elkaar daadwerkelijk zullen vinden. Daarvoor moeten voorstellen op tafel komen en moeten zowel het Witte Huis als de nieuwe meerderheden bepalen hoeveel ruimte ze willen geven.
Waarom zijn vetorecht meteen ter sprake komt
In een interview met Fox News koos Trump tegelijkertijd een hardere toon. Volgens het ANP wees hij nadrukkelijk op zijn mogelijkheid om wetsvoorstellen tegen te houden. Hij verwacht dat de Democraten uiteindelijk zullen willen onderhandelen wanneer hun voorstellen herhaaldelijk op een presidentieel veto stuiten.Een veto is een formeel onderdeel van het Amerikaanse bestuur. Wanneer het Congres een wetsvoorstel aanneemt, kan de president weigeren het te ondertekenen en het terugsturen. Dat maakt een parlementaire meerderheid machtig, maar niet onbeperkt. Een nieuwe meerderheid kan niet ieder politiek voornemen automatisch omzetten in een wet.Ook het vetorecht heeft een grens. Zoals het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden uitlegt, kan het Congres een presidentieel veto ongedaan maken met een tweederdemeerderheid in beide kamers. Een gewone meerderheid is daarvoor dus niet voldoende. Bij omstreden voorstellen is steun buiten de eigen partij daardoor van groot belang.
Een nederlaag met gevolgen voor het vervolg
Trump erkende in het Fox-interview bovendien dat de oorlog in Iran waarschijnlijk heeft meegespeeld bij het verlies van zijn partij, berichtte het ANP. Daarmee noemde hij naast de kandidaten ook een beleidskwestie als mogelijke verklaring. Hoe zwaar verschillende onderwerpen bij individuele kiezers wogen, valt uit één reactie van de president niet af te leiden.Voor de komende periode ontstaat zo een duidelijk spanningsveld. De Democraten kunnen hun verkiezingswinst gebruiken om andere keuzes te bepleiten. Trump beschikt ondertussen nog steeds over de bevoegdheden van het presidentschap. Beide partijen zullen moeten bepalen wanneer zij de confrontatie zoeken en wanneer een compromis meer oplevert.Zijn eerste reacties geven dus nog geen uitgewerkt beeld van de komende samenwerking. Ze bevatten zowel een uitnodiging tot onderhandelen als de aankondiging van stevige tegenstand. Of de handreiking het zwaarst gaat wegen, zal moeten blijken uit de eerste concrete voorstellen en beslissingen na deze verkiezingen.Bronnen: NOS, ANP via RD, Reuters, ANP via ZeelandNet, Amerikaans Huis van Afgevaardigden.
